علت خشکی مفاصل یا سفتی و درمان در شیراز

مفاصل بدن نقش اساسی در حرکت، انعطاف و کیفیت زندگی ما دارند. اما گاهی افراد احساس می‌کنند که مفاصلشان خشک یا سفت شده و حرکت دادن آن‌ها دشوار است. این مشکل می‌تواند موقتی باشد یا نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای. در ادامه به بررسی علت خشکی مفاصل، علت سفتی مفاصل، علائم مرتبط و راه‌های درمان و پیشگیری می‌پردازیم.

خشکی مفاصل

خشکی مفصل به وضعیتی گفته می‌شود که در آن دامنه حرکتی مفصل کاهش پیدا می‌کند و حرکت دادن آن با سختی یا درد همراه است. این وضعیت بیشتر در صبح‌ها یا پس از یک دوره بی‌حرکتی احساس می‌شود.

افراد زیادی با افزایش سن به خشکی مفاصل مبتلا می‌شوند. سایر افراد احتمالا به دلیل بیماری‌ها و انتخاب سبک زندگی نامناسب، خشکی مفاصل را تجربه کرده‌اند.

بیشتر کسانی که به خشکی مفاصل دچار شده‌اند، بعد از نشستن‌های طولانی مدت یا در زمان بیدار شدن از خواب آن را متوجه می‌شوند. برخی دیگر نیز گرفتگی خفیفی احساس می‌کنند که بعد از حرکت از بین می‌رود. اما عده‌ای از سختی و خشکی آزاردهنده و طولانی مدت مفاصل شکایت دارند.

در موارد شدیدتر، خشکی مفاصل بر حرکت فرد اثر می‌گذارد. به طوری که ایستادن و راه رفتن برای آنها دشوار می‌شود.

علائم خشکی مفاصل

• احساس سختی هنگام خم یا صاف کردن مفصل
• کاهش دامنه حرکتی
• درد خفیف تا شدید هنگام حرکت
• تورم یا حساسیت در ناحیه مفصل
• صدا دادن یا اصطلاحاً “تق‌تق” هنگام حرکت مفصل

علت‌های خشکی مفاصل

برخی از علت‌های اصلی خشکی مفاصل شامل موارد زیر است:

وضعیت خوابیدن

خوابیدن در وضعیت نامناسب می‌تواند باعث خشکی مفاصل هنگام بیداری شود. قرار نگرفتن گردن و ستون فقرات در راستای طبیعی یا خوابیدن طولانی‌مدت به یک سمت، عامل اصلی این مشکل است. استفاده از بالش مناسب و تغییر وضعیت خواب به کاهش خشکی و بهبود کیفیت استراحت کمک می‌کند.

التهاب و ساعت بیولوژیکی بدن

خشکی مفاصل معمولاً صبح‌ها پس از بیدار شدن شدیدتر است و این موضوع به ارتباط التهاب با ساعت بیولوژیکی بدن مربوط می‌شود؛ به‌ویژه در مبتلایان به آرتریت روماتوئید. همچنین اختلال خواب می‌تواند گرفتگی مفاصل را تشدید کند و این گرفتگی نیز به نوبه خود کیفیت خواب را کاهش می‌دهد، بنابراین افراد مبتلا به بیماری‌های التهابی اغلب خواب راحتی ندارند.

افزایش سن

احتمال ابتلا به خشکی مفاصل با افزایش سن و در سالمندان بیشتر می‌شود که به دلیل طول عمر استفاده از مفاصل است. در طول زمان دامنه حرکتی مفاصل در یک فرد محدودتر و انعطاف پذیری بدن کمتر می‌شود.

با فرسایش غضروف که بالشتک نرم و محافظ اتصال بین استخوان هاست، التهاب ایجاد می‌شود و این پدیده می‌تواند به آرتروز منتهی شود.

اضافه وزن زیاد و چاقی مفرط

اضافه‌وزن زمانی رخ می‌دهد که وزن فرد از حد سالم متناسب با قد بیشتر باشد. بر اساس شاخص توده بدنی (BMI)، عدد بالای 25 اضافه‌وزن، بالای 30 چاقی و بالای 40 چاقی مفرط محسوب می‌شود.

وزن اضافی هم فشار بیشتری به مفاصل وارد می‌کند و هم با ترشح پروتئین‌های التهابی از سلول‌های چربی، زمینه آرتروز و خشکی مفاصل را فراهم می‌سازد. همچنین تحقیقات نشان داده‌اند که چاقی با ایجاد اختلالات متابولیک، سلامت استخوان‌ها را نیز تحت تأثیر منفی قرار می‌دهد.

رژیم غذایی نامناسب

مصرف محصولات لبنی و حیوانی می‌تواند نقش مهمی در تشدید شرایط بیماری‌هایی مثل نقرس و آرتروز داشته باشد که به خشکی مفاصل منجر می‌شوند.

وقتی فرد مقدار بیشتری از این محصولات و میزان کمتری غذاهای گیاهی را در برنامه غذایی خود داشته باشد احتمال ابتلا به خشکی مفاصل در او بیشتر می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که انتخاب انواع رژیم مدیترانه‌ای و گیاهخواری به کاهش خشکی کمک می‌کند. به ویژه مصرف غذاهای حاوی فیبر، غلات کامل، میوه‌ها، سبزیجات، چربی‌های سالم، پروبیوتیک‌ها، گیاهان دارویی و ادویه جات (طبیعی و اصل) هم می‌تواند سودمند باشد.

بورسیت (التهاب بورساها)

بورسیت التهاب کیسه‌های حاوی مایع (بورسا) در مفاصل است که باعث درد و خشکی می‌شود. این مشکل بیشتر در مفاصل بزرگ مانند شانه، ران، زانو، مچ پا و آرنج دیده می‌شود. بورسیت معمولاً خودبه‌خود بهبود می‌یابد و استراحت دادن به مفصل همراه با کاهش فعالیت حرکتی به رفع التهاب و کاهش علائم کمک می‌کند.

آرتروز (استئوآرتریت)

استئوآرتریت شایع‌ترین علت خشکی مفصل است. این بیماری ناشی از فرسایش غضروف بین مفصلی است که به مرور زمان ایجاد می‌شود. اغلب در زانو، لگن، ستون فقرات، انگشتان، گردن و دست‌ها دیده می‌شود.

با پیشرفت این بیماری، درد و تورم و صداهایی هنگام حرکت بروز می‌کند. درمان بیماری بر تسکین درد و کاهش التهاب در مفاصل متمرکز است. افرادی که به ویژه استئروآرتریت آنها دردناک و ناتوان کننده باشد، به جراحی نیاز دارند.

آرتریت روماتوئید

یک بیماری خودایمنی است که باعث التهاب مفصل و خشکی طولانی‌مدت به‌ویژه در صبح‌ها می‌شود. معمولا بیش از 30 دقیقه خشکی مفصل طول می‌کشد.

در افرادی که به این بیماری مبتلا هستند حمله به مفاصل با تورم و درد همراه است. هیچ درمانی برای روماتیسم مفصلی وجود ندارد. راهکارهای درمانی بر کاهش پیشرفت بیماری متمرکز هستند.

روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید + علائم و درمان

بیشتر بخوانید

بیماری نقرس

نقرس نوعی آرتریت التهابی است که به دلیل تجمع کریستال‌های اسید اوریک در مفصل ایجاد می‌شود. این کریستال‌ها موجب التهاب شدید، درد ناگهانی، قرمزی و تورم مفصل می‌گردند.

در طول حمله نقرس، مفصل معمولاً بسیار دردناک و متورم است و حرکت دادن آن دشوار می‌شود. همین التهاب و درد، به صورت ثانویه باعث احساس خشکی و محدودیت حرکتی مفصل خواهد شد.

به طور کلی نقرس در حملات حاد با درد و التهاب، و در مراحل مزمن با آسیب مفصلی می‌تواند باعث خشکی مفصل شود.

لوپوس

لوپوس یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به بافت‌های سالم بدن، از جمله مفاصل، حمله می‌کند.

التهاب ناشی از این حمله باعث درد، تورم و سفتی مفاصل می‌شود. بسیاری از بیماران مبتلا به لوپوس به‌ویژه در صبح‌ها یا پس از بی‌تحرکی طولانی، احساس خشکی و محدودیت حرکتی در مفاصل دارند.

برخلاف آرتریت روماتوئید، التهاب مفاصل در لوپوس معمولاً آسیب دائمی و تخریب شدید مفصل ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند باعث خشکی و درد دوره‌ای یا مزمن شود.

سرطان استخوان

با آنکه سرطان استخوان غالبا باعث خشکی مفاصل نمی‌شود، گاهی چنین اتفاقی رخ می‌دهد. وقتی فرد به دلیل سرطان استخوان به خشکی مفاصل دچار می‌شود، این عارضه بیشتر در بازوها و پاهای دیده می‌شوند.

نشانه‌ها و علائم سرطان استخوان

بیشتر بخوانید

بیماری فیبرومیالژیا

فیبرومیالژیا یک بیماری مزمن است که باعث درد در کل بدن فرد می‌شود. این بیماری بیشتر با درد گسترده عضلانی، خستگی، مشکلات خواب و حساسیت نقاط خاص بدن شناخته می‌شود.

در بیماری فیبرومیالژیا، التهاب مفصلی مثل آرتروز یا روماتیسم وجود ندارد، اما افراد مبتلا اغلب هنگام صبح یا بعد از بی‌تحرکی طولانی، احساس خشکی و سفتی در مفاصل و عضلات اطراف آن دارند.

علت‌های سفتی مفاصل

سفتی مفصل با خشکی تفاوت جزئی دارد. در خشکی بیشتر کاهش روان‌کنندگی مفصل مطرح است، اما در سفتی مفصل احساس کشش بیش از حد، گرفتگی یا محدودیت حرکتی به علت التهاب یا اسپاسم عضلانی اطراف مفصل ایجاد می‌شود.

• التهاب ناشی از آرتریت: هم آرتروز و هم آرتریت روماتوئید می‌توانند باعث سفتی مفصل شوند.
• التهاب تاندون‌ها (تاندونیت): در اثر استفاده بیش از حد از مفصل یا حرکات تکراری ایجاد می‌شود.
• بیماری نقرس: تجمع کریستال‌های اسید اوریک در مفصل باعث درد و سفتی شدید، به‌ویژه در انگشت شست پا می‌شود.
• بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس یا اسپوندیلیت آنکیلوزان: سیستم ایمنی به مفاصل حمله کرده و التهاب مزمن ایجاد می‌کند.
• آسیب یا کشیدگی رباط‌ها و عضلات اطراف مفصل: این حالت باعث محدودیت حرکتی و احساس سفتی در محل می‌شود.
• کم‌تحرکی یا بی‌حرکتی طولانی‌مدت: بی‌حرکتی موجب کوتاه شدن عضلات و سفتی مفصل خواهد شد.
• عفونت مفصل (سپتیک آرتریت): اگر میکروب وارد مفصل شود، می‌تواند التهاب، درد و سفتی شدید ایجاد کند. این حالت اورژانسی است و نیاز به درمان فوری دارد.

علائم سفتی مفاصل

• احساس گیر کردن مفصل هنگام حرکت
• محدودیت شدید در باز و بسته شدن مفصل
• درد همراه با تورم
• در موارد التهابی: قرمزی و گرمی پوست اطراف مفصل
• سفتی صبحگاهی طولانی‌مدت (بیش از 1 ساعت در بیماری‌های التهابی)

درمان خشکی و سفتی مفاصل در شیراز

روش درمان بسته به علت اصلی متفاوت است. در حالت کلی درمان‌ها شامل روش‌های خانگی، دارویی، و در موارد شدید جراحی می‌شوند.

درمان دارویی

• داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب.
• داروهای ضد روماتیسمی (DMARDs) برای بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید.
• کورتیکواستروئیدها به‌صورت خوراکی یا تزریقی برای کاهش سریع التهاب.
• داروهای کاهنده اسید اوریک در درمان نقرس.
• مسکن‌های موضعی مثل پمادهای ضدالتهاب.

درمان‌های فیزیکی و فیزیوتراپی

• تمرینات کششی و تقویتی تحت نظر فیزیوتراپیست و یا متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز
• ماساژ درمانی برای افزایش گردش خون و کاهش خشکی و سفتی مفاصل و عضلات
• استفاده از اولتراسوند تراپی یا لیزر درمانی در شیراز

جراحی (آخرین راه حل)

در مواردی که مفصل به شدت آسیب دیده باشد و درمان‌های دیگر مؤثر نباشند، جراحی‌هایی مثل تعویض مفصل یا آرتروسکوپی انجام می‌شود.

درمان های خانگی خشکی و سفتی مفاصل

• ورزش منظم: حرکات کششی و ورزش‌هایی مثل شنا، یوگا و پیاده‌روی به بهبود انعطاف مفصل کمک می‌کنند.
• کاهش وزن: کاهش فشار به مفاصل تحمل‌کننده وزن مثل زانو و لگن.
• گرم و سرد کردن: استفاده از کمپرس گرم برای کاهش سفتی و کمپرس سرد برای التهاب.
• تغذیه سالم: مصرف کلسیم، ویتامین D، و اسیدهای چرب امگا 3 (ماهی، گردو، بذر کتان).
• هیدراته ماندن: نوشیدن آب کافی برای حفظ روان‌کنندگی مفاصل.
• استراحت مناسب: خواب کافی برای کاهش التهاب و بهبود عملکرد مفاصل.

چه زمانی برای خشکی مفاصل به دکتر مراجعه کنیم؟

معمولا وقتی خشکی مفاصل افراد همان ابتدای بیدار شدن از خواب یا بعد از نشستن طولانی اتفاق می افتد نیازی به مراجعه به پزشک نیست. با این حال اگر خشکی ها ناگهانی ظاهر می شوند و بعد از چند روز از بین نمی روند باید با پزشک مشورت کنید.

همچنین اگر چنین علائمی مشاهده نمودید به پزشک مراجعه کنید:

• تورم سریع مفاصل
• درد شدید
• تغییر شکل مفاصل
• قرمزی مفصل که وقت لمس داغ است
• از دست دادن توان حرکتی مفصل

خشکی مفاصل می‌تواند نشانه مشکل مهمی در سلامت فرد باشد. اگر درباره علائم خود دچار تردید هستید حتما باید با پزشک مشورت نماید.

متخصص استخوان و مفاصل در شیراز

بیشتر بخوانید

خلاصه و جمع‌بندی

خشکی و سفتی مفاصل مشکلات شایعی هستند که می‌توانند ناشی از افزایش سن، کم‌تحرکی، بیماری‌های التهابی یا خودایمنی باشند. شناخت علت اصلی اهمیت زیادی دارد، زیرا روش درمان در هر فرد متفاوت خواهد بود. تغییر سبک زندگی، ورزش منظم، تغذیه سالم و مراجعه به پزشک در صورت تداوم علائم می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.

کسانی که درباره علت خشکی مفاصل خود تردید دارند با پزشک مشورت نمایند تا برای درمان بیماری زمینه ای احتمالی اقدام کنند. با درمان مناسب و برخی راهکارهای خانگی، فرد معمولا می تواند خشکی مفاصل را تسکین دهد.

بخش پاسخ به سوالات متداول

در صورت مواجه شدن به خشکی و یا سفتی مفاصل و یا عضلات در شیراز می‌توانید به کلینیک خانم دکتر زهره عشقی از بهترین متخصصین مفاصل و استخوان و عضلات در شیراز مراجعه نمایید.