درمان درد سیاتیک در شیراز + علائم و علت‌ها

درد سیاتیک یکی از مشکلات شایع سیستم عصبی و عضلانی است که بسیاری از افراد در طول زندگی خود آن را تجربه می‌کنند. این درد معمولاً از ناحیه کمر شروع شده و به باسن، ران و حتی ساق پا انتشار پیدا می‌کند. درمان درد سیاتیک در صورت تشخیص به موقع و مراجعه به متخصص در شیراز به راحتی قابل درمان است.

شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی تنها احساس گزگز یا بی‌حسی دارند و برخی دیگر با درد شدید و ناتوان‌کننده روبه‌رو می‌شوند.

درد سیاتیک ناشی از التهاب، گیر افتادگی یا فشردگی یک عصب در کمر است. شایع‌ترین علت این عارضه، فتق یا لغزیدگی دیسک است که باعث وارد شدن فشار بر ریشه عصب می‌شود. گاهی اوقات افراد مبتلا به درد سیاتیک، خود به خود به مرور زمان و با مراقبت شخصی بهبود می‌یابند.

درد سیاتیک چیست؟

عصب سیاتیک، طولانی‌ترین و ضخیم‌ترین عصب در بدن است. درد سیاتیک، دردی عصبی است که در اثر آسیب به عصب سیاتیک بروز می‌کند و از ناحیه سرینی نشات می‌گیرد.

این عصب از پنج ریشه عصبی تشکیل شده است: دو ریشه از ناحیه کمری و سه ریشه از بخش پایانی ستون فقرات که ناحیه خاجی نام دارد. این پنج ریشه به یکدیگر می‌رسند و عصب سیاتیک راست و چپ را تشکیل می‌دهند.

در هر سمت بدن، یک عصب سیاتیک از ناحیه سرینی به سمت پایین پا حرکت می‌کند و دقیقا در زیر زانو به پایان می‌رسد. در این نقطه، عصب سیاتیک به عصب‌های دیگر منشعب می‌شود و تا انگشتان پا ادامه پیدا می‌کند.

آسیب واقعی به عصب سیاتیک، واقعا نادر است اما عبارت “درد سیاتیک” معمولا برای توصیف هرگونه دردی به کار می‌رود که از کمر نشات می‌گیرید و در جهت پا سرایت می‌کند.

در صورت ابتلا به درد سیاتیک، فرد درد خفیف تا شدیدی را در هر نقطه از مسیر عصب سیاتیک تجربه می‌کند. این عارضه می‌تواند باعث ضعف عضلانی و بی حسی در پاُ احساس ناخوشایند سوزن سوزن شدن در پا و انگشتان پا شود.

درد سیاتیک چگونه است؟

بر اساس علت ایجاد درد، افراد، درد سیاتیک را به شیوه‌های مختلف از جمله درد تیز، تیر کشیدن یا شوک توصیف می‌کنند.

ممکن است درد، مداوم باشد یا گاه و بیگاه ایجاد شود. به علاوه، معمولا درد در پاها نسبت به کمر شدیدتر است. در صورت نشستن یا ایستادن به مدت طولانی یا در هنگام برخاستن یا چرخاندن بالا تنه، امکان دارد درد تشدید شود.

حرکت شدید و ناگهانی بدن، مثلا در هنگام سرفه یا عطسه نیز می‌تواند باعث تشدید درد شود.

علت‌های درد سیاتیک

درد سیاتیک می‌تواند ناشی از عارضه‌های پزشکی متعددی باشد، از جمله: 👇

فتق یا بیرون‌زدگی دیسک کمر:‌ شایع‌ترین علت سیاتیک است. در این حالت دیسک بین مهره‌ای از محل طبیعی خود خارج شده و به عصب سیاتیک فشار وارد می‌کند.

لغزیدگی دیسک باعث وارد شدن فشار بر ریشه عصبی می‌شود

تنگی کانال نخاعی:‌ با افزایش سن یا تغییرات ساختاری در ستون فقرات، فضای عبور عصب‌ها باریک می‌شود و فشار بر روی عصب سیاتیک افزایش می‌یابد.

اسپاسم یا گرفتگی عضلانی:‌ در برخی موارد، انقباض شدید عضلات باسن یا کمر می‌تواند عصب سیاتیک را تحریک کند.

آرتروز و تغییرات استخوانی:‌ ایجاد زائده‌های استخوانی (استئوفیت) در ستون فقرات ممکن است عصب سیاتیک را تحت فشار قرار دهد.

آسیب‌دیدگی یا ضربه: حوادث، سقوط یا فعالیت‌های ورزشی شدید می‌تواند منجر به آسیب و تحریک عصب سیاتیک شود.

عوامل سبک زندگی: اضافه‌وزن، عدم فعالیت بدنی، نشستن طولانی‌مدت یا بلند کردن اجسام سنگین با روش نادرست، خطر بروز سیاتیک را افزایش می‌دهد.

تومور در کانال ستون فقرات:‌ تومورهای موجود در کانال ستون فقرات در بخش کمری که باعث فشرده شدن عصب سیاتیک شود.

سندرم پیریفورمیس: عارضه ای است که زمانی ایجاد می‌شود که عضله پیریفورمیس، عضله کوچکی که در عمق کفل ها قرار دارد، دچار گرفتگی یا اسپاسم می‌شود. امکان درگیر شدن عصب سیاتیک وجود دارد. این اختلال عصبی-عضلانی کمیاب است.

سندرم دم اسبی عارضه‌ای نادر اما جدی است که دسته عصبی انتهای نخاع را که دم اسب نام دارد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این سندرم باعث درد در بخش تحتانی پا، بی حسی در اطراف مقعد و از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع می‌شود.

فاکتورهای ریسک درد سیاتیک

در موارد زیر، ریسک ابتلا به درد سیاتیک بیشتر است:

• آسیب‌های گذشته یا فعلی کمر و ستون فقرات
• افزایش سن و فرسایش استخوان و دیسک‌ها
• اضافه وزن و فشار بیشتر بر عضلات و ستون فقرات
• ضعف عضلات مرکزی (شکم و پشت) که حمایت کافی از کمر ندارند
• مشاغل سنگین یا نشستن طولانی‌مدت
• پوسچر (وضعیت بدنی) نادرست هنگام فعالیت یا ورزش
• دیابت به دلیل افزایش احتمال آسیب عصبی
• آرتروز و تغییرات استخوانی ستون فقرات
• سبک زندگی کم‌تحرک و نداشتن فعالیت بدنی منظم
• سیگار کشیدن که به استخوان و دیسک‌ها آسیب می‌زند

آیا افزایش وزن در بارداری، علت ابتلای بسیاری از زنان باردار به درد سیاتیک است؟

این موضوع حقیقت دارد که درد سیاتیک در بارداری شایع است اما افزایش وزن، علت اصلی ابتلا نیست. برای شرح بهتر این موضوع باید گفت که برخی هورمون های بارداری، باعث شل شدن رباط های آن‌ها می‌شود.

رباط‌ها، مهره‌ها را در کنار یکدیگر نگه می‌دارند، از دیسک‌ها محافظت و ثبات ستون فقرات را حفظ می‌کنند. شل شدن رباط‌ها می‌تواند باعث ناپایداری ستون فقرات و لغزیدن دیسک‌ها شود که در نهایت ممکن است منجر به گیر افتادگی عصب‌ها و ایجاد درد سیاتیک در زنان باردار شود. وزن و موقعیت قرارگیری کودک نیز می‌تواند بر فشار وارد بر اعصاب اضافه کند.

✅ خوشبختانه روش‌هایی برای تسکین درد سیاتیک در دوران بارداری وجود دارد و درد پس از تولد از بین می‌رود. طب فیزیکی و توانبخشی و ماساژ درمانی، دوش آب گرم، گرما، دارو و روش‌های دیگر می‌توانند مفید واقع شوند.

علائم درد سیاتیک

نشانه‌های درد سیاتیک عبارت‌اند از:

• درد در ناحیه کمر و باسن:‌ معمولاً درد از ناحیه کمر شروع شده و به باسن و پشت ران انتشار پیدا می‌کند
• انتشار درد به پا: یکی از نشانه‌های بارز سیاتیک، کشیده شدن درد از ران تا ساق یا حتی کف پا است
• بی‌حسی یا گزگز: برخی افراد دچار مورمور شدن یا بی‌حسی در پا و انگشتان می‌شوند
• ضعف عضلانی: ممکن است در بلند کردن یا حرکت دادن پا ضعف وجود داشته باشد
• افزایش درد در هنگام نشستن یا ایستادن طولانی:‌ نشستن پشت میز یا رانندگی طولانی‌مدت می‌تواند علائم را بدتر کند
• کاهش درد با دراز کشیدن:‌ معمولاً استراحت موقت می‌تواند شدت درد را کاهش دهد
• تشدید درد با حرکت و از دست دادن قدرت حرکت
• احساس سوزن سوزن شدن در پاها یا انگشتان پا
• از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع

نحوه تشخیص درد سیاتیک

تشخیص علت، نقش بسیار مهمی در درمان درد سیاتیک در شیراز دارد که پزشک ارتوپدی یا متخصص عصب و عضله با روش‌های زیر به تشخیص آنها می‌پردازد:

• بررسی سابقه پزشکی و علائم بیمار
• معاینه فیزیکی شامل راه رفتن، ایستادن روی انگشتان و پاشنه‌ها، و تست بالا بردن پا برای تعیین محل درد و اعصاب درگیر
• تست‌های تصویربرداری شامل اشعه ایکس برای بررسی شکستگی، عفونت یا زائده استخوانی و MRI و CT اسکن برای مشاهده دقیق دیسک‌ها، بافت نرم و فشار روی عصب
• نوار عصب و عضله (EMG/مطالعات هدایت عصبی) برای ارزیابی عملکرد عصب و عضلات
• میلوگرام برای تشخیص نقش مهره یا دیسک در ایجاد درد

👈 به طور خلاصه، پزشک با ترکیب معاینه بالینی + تست‌های تصویربرداری و عصبی به علت اصلی درد سیاتیک پی می‌برد.

درمان درد سیاتیک در شیراز

هدف از درمان، کاهش درد و افزایش قابلیت حرکت است. بر طبق علت ایجاد درد، در بسیاری از موارد، درد سیاتیک به کمک برخی مراقبت‌های فردی به مرور زمان از بین می‌رود.

این مراقبت‌های فردی عبارت‌اند از :

استفاده از یخ و/یا کیسه آب گرم: ابتدا، از یخ برای کاهش درد و تورم استفاده کنید. این کار را چند بار در روز و هر بار به مدت  20 دقیقه تکرار کنید. پس از چند روز، از کیسه آب داغ استفاده کنید و هر بار 20 دقیقه نگه دارید. در صورت تداوم درد، به طور متناوب از کیسه گرم و سرد استفاده کنید.

⚠️ بهتر است از گرما یا سرما درمانی پس از تشخیص علت درد و تحت نظر پزشک استفاده شود.

مصرف داروهای بدون نسخه: برای کاهش درد، التهاب و تورم می‌توان از داروهایی مانند داروهای ضد التهابی غیر استروییدی مثل آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن استفاده کرد.

در مصرف آسپرین احتیاط کنید زیرا می‌تواند باعث ایجاد زخم و خونریزی در برخی افراد شود. در صورتی که نمی‌توانید از داروهای ضد التهابی غیر استروییدی استفاده کنید، استامینوفن مصرف کنید.

انجام حرکات کششی: از بهترین روش‌های درمان سیاتیک در شیراز حرکات کششی و ورزشی متناسب با شماست. از یک متخصص با تجربه، حرکات کششی مناسب را بیاموزید. در مرحله بعد، سایر تمرینات تقویتی و هوازی را نیز یاد بگیرید.

فیزیوتراپی و توانبخشی:‌ در فیزیوتراپی علاوه بر تمرین درمانی از روش‌های تخصصی مانند ماساژ درمانی و استفاده از دستگاه‌های فیزیوتراپی مانند اولتراسوند و لیزر تراپی برای کاهش درد و التهاب استفاده می‌شود.

استراحت نسبی:‌ استراحت کوتاه‌مدت می‌تواند به کاهش التهاب کمک کند، اما استراحت طولانی توصیه نمی‌شود.

اصلاح سبک زندگی: کاهش وزن، بهبود وضعیت نشستن و افزایش فعالیت‌های بدنی ملایم (مانند پیاده‌روی و شنا) نقش مهمی در بهبود دارند.

درمان‌های پزشکی جدی‌تر در دردهای مزمن

در هر فردی نوع، شدت و علت درد می‌تواند متفاوت باشد. در برخی بیماران به علت درد بیشتر، درمان درد سیاتیک در شیراز به شیوه‌های تهاجمی‌تری امتحان می‌شود. اگرچه، در صورتی که گذراندن یک دوره 6 هفته‌ای از درمان‌های شخصی و سنتی – مانند یخ، گرما، کشش و داروهای بدون نسخه – نتواند درد را تسکین دهد، باید به پزشک متخصص مراجعه و گزینه‌های درمانی دیگر را امتحان کرد.

گزینه‌های درمانی دیگر عبارت‌اند از:

تجویز داروهای قوی‌تر توسط پزشک: در برخی موارد، پزشک برای تسکین ناراحتی حاصل از اسپاسم های عضلانی، شل کننده عضلانی مانند سیکلوبنزاپرین تجویز می‌کند.

دیگر داروهای با خاصیت تسکین درد شامل داروهای ضد افسردگی تری سایکلیک و داروهای ضد تشنج هستند. بر اساس سطح درد ممکن است از داروهای مسکن تجویزی در اوایل برنامه درمانی استفاده شود.

طب فیزیکی و توانبخشی: هدف طب فیزیکی و توانبخشی، یافتن حرکات تمرینی است که با کاهش فشار وارد بر عصب، درد سیاتیک را کم می‌کند.

یک برنامه تمرینی مناسب باید شامل تمرینات کششی برای بهبود انعطاف عضلانی و نیز تمرینات هوازی باشد.

پزشک می تواند فرد را به یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی ارجاع دهد تا برنامه تمرینی کششی و هوازی مناسب فرد را طراحی کرده و تمرینات دیگری را نیز برای تقویت عضلات پشت، شکم و پاها تجویز کند.

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز

بیشتر بخوانید

تزریقات ستون فقرات: تزریق کورتیکواسترویید، یک داروی ضد التهابی، به کمر می‌تواند به کاهش درد و تورم اطراف ریشه‌های عصبی درگیر کمک کند.

این تزریقات که تحت بی حسی موضعی انجام می‌شود، در کوتاه مدت باعث تسکین درد خواهند شد. امکان دارد فرد در زمان تزریق، مقداری فشار و سوزش را احساس کند.

درمان‌های جایگزین: درمان های جایگزین به طور فزاینده‌ای رایج شده‌اند و برای درمان و مدیریت تمامی انواع درد به کار می‌روند. روش‌های جایگزین برای بهبود درد سیاتیک شامل منیپولیشن ستون فقرات، یوگا یا طب سوزنی است.

ماساژ می‌تواند به اسپاسم عضلانی کمک کند. بیوفیدبک نیز روشی برای کمک به مدیریت درد و کاهش استرس است.

جراحی گیر افتادگی عصب سیاتیک

❓چه زمانی جراحی سیاتیک برای درمان لازم است؟

معمولا جراحی ستون فقرات که باعث گرفتگی عصب سیاتیک شده باشد، توصیه نمی‌شود مگر اینکه فرد به کمک روش‌های درمانی دیگر مانند تمرین درمانی و دارو بهبود نیافته باشد، درد در حال تشدید باشد، ضعف شدید در عضلات پاها وجود داشته یا فرد کنترل ادرار و مدفوع خود را از دست داده باشد.

اینکه جراحی چه زمانی انجام شود، به علت درد سیاتیک بستگی دارد. معمولا جراحی پس از گذشت یک سال از تداوم علائم و عدم مشاهده بهبودی صورت می‌گیرد.

دردی که شدید و بی‌وقفه بوده و مانع از ایستادن یا کار کردن شده باشد و کار فرد را به بیمارستان کشانده است، به درمان تهاجمی‌تر و جراحی سریع‌تر نیاز خواهد داشت.

از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع نیز در صورتی که ناشی از سندرم دم اسبی باشد، احتمالا نیازمند جراحی فوری است. هدف از جراحی ستون فقرات برای درد سیاتیک، اطمینان از پایداری ستون فقرات و برداشتن فشار از روی اعصابی است که گیر افتاده‌اند.

جراحی میکرودیسککتومی: این عمل، روشی با حداقل تهاجم است که برای خارج کردن قطعات دیسکی که دچار بیرون زدگی شده باشند و به عصب فشار وارد می‌کنند، به کار می‌رود.

جراحی لامینکتومی: در این عمل جراحی، لامینا (بخشی از استخوان مهره‌ای؛ سقف کانال ستون فقرات) که باعث وارد شدن فشار بر عصب سیاتیک شده است، خارج می‌شود.

ریسک‌های جراحی

به طور کلی هر نوع جراحی با ریسک‌های زیادی همراه است و به همین شکل هر جراحی خاصی ریسک‌های مختص به خود را دارد. خطرات جراحی گیر افتادگی عصب سیاتیک شامل:

• خونریزی
• عفونت
• لخته خونی
• آسیب عصبی
• نشت مایع نخاعی
• از دست دادن کنترل مدفوع و ادرار

عوارض درد سیاتیک و عدم درمان آن

درد سیاتیک در اغلب افراد، به طور کامل بهبود می‌یابد. اگرچه، درد مزمن می‌تواند یکی از عوارض درد سیاتیک باشد. در صورت آسیب جدی عصب، امکان دارد ضعف عضلانی مزمن، مانند افتادگی پا رخ دهد که در آن، بی حسی پا، راه رفتن طبیعی را غیر ممکن می‌سازد.

درد سیاتیک می‌تواند باعث آسیب عصبی دائمی و در نتیجه، از دست دادن حس در پاهای درگیر شود. در صورت از دست دادن حس در پاها یا وجود هرگونه نگرانی در دوران ریکاوری، با پزشک تماس بگیرید.

بیشتر بخوانید : درد عصبی، علائم، دلایل و درمان آن

پیشگیری از درد سیاتیک

امکان جلوگیری از برخی عوامل درد سیاتیک مانند بیماری تحلیل دیسک، بارداری یا افتادن‌های اتفاقی وجود ندارد. جلوگیری از تمام موارد درد سیاتیک ممکن نیست، اما اقدامات زیر می‌تواند موثر باشد:

• عدم مصرف سیگار: جلوگیری از کاهش خون‌رسانی و تضعیف ستون فقرات
• حفظ وزن مناسب: کاهش فشار و التهاب در بدن
• ورزش منظم: حرکات کششی و تقویتی برای حمایت از ستون فقرات
• انتخاب فعالیت‌های سبک: مانند شنا، پیاده‌روی و یوگا
• پیشگیری از افتادن: استفاده از کفش مناسب، روشنایی کافی و نصب دستگیره‌ها

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در موارد زیر باید فورا به پزشک مراجعه کرد:

• درد شدید و غیر قابل تحمل پا که بیش از چند ساعت ادامه پیدا کند
• بی حسی یا ضعف عضلانی در پای مشابه
• از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع که می‌تواند ناشی از سندرم دم اسبی باشد
• درد ناگهانی و شدید در اثر تصادف یا ضربه‌های دیگر

پاسخ به سوالات متداول

آسیب نخاعی کمر و گردن

بیشتر بخوانید

سخن آخر و نتیجه گیری

درد سیاتیک یکی از مشکلات شایع در جامعه است که می‌تواند کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص دقیق علت این درد و شروع به موقع درمان اهمیت زیادی دارد. اگر شما دچار علائم سیاتیک هستید، توصیه می‌شود پیش از هر اقدامی به پزشک متخصص مراجعه کنید تا بر اساس علت اصلی مشکل، بهترین روش درمان برایتان انتخاب شود.

اغلب موارد درد سیاتیک، به جراحی نیاز ندارند. معمولا زمان و مراقبت‌های فردی تمام آن چیزی است که نیاز دارید. اگرچه، در صورتی که درمان‌های عادی نتواند درد را تسکین دهد، پزشک می‌تواند علت درد را تشخیص دهد و گزینه‌های درمانی دیگری را پیشنهاد کند و/یا در صورت نیاز فرد را به سایر متخصصین مربوطه ارجاع دهد.

دکتر زهره عشقی از بهترین متخصصین دیسک کمر، مشکلات عضلانی و متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز است که می‌توانید برای تشخیص و درمان درد سیاتیک در شیراز به این پزشک مراجعه کنید.