سندرم درد مزمن ، تشخیص و درمان

درد، یکی از طبیعی‌ترین واکنش‌های بدن به آسیب یا بیماری است و معمولاً پس از بهبود عامل زمینه‌ای برطرف می‌شود. اما گاهی درد، برخلاف انتظار، ماه‌ها یا حتی سال‌ها باقی می‌ماند و به بخش ثابتی از زندگی فرد تبدیل می‌شود. به این وضعیت سندرم درد مزمن (Chronic Pain Syndrome) گفته می‌شود.

سندرم درد مزمن، عارضه‌ای است که زمانی رخ می‌دهد که مغز بر اساس سیگنال‌های فراوان دریافتی از بدن به این نتیجه می‌رسد که تهدیدی برای سلامت فرد وجود دارد. این عارضه اغلب مستقل از هرگونه آسیب بافتی در بدن (در اثر آسیب یا بیماری) و خارج از زمان طبیعی ترمیم بافت رخ می‌دهد.

سندرم درد مزمن چیست؟

همانطور که می‌دانید درد، احساسی ناخوشایند است که معمولاً آن را با وجود زخم یا آسیب در بافت بدن مرتبط می‌دانیم اما در غیاب آسیب بافتی نیز می‌تواند ایجاد شود. درد می‌تواند در وضعیت حاد یا مزمن باشد.

درد حاد مدت کوتاهی – حداکثر 12 هفته – ادامه پیدا می‌کند. این حس، در واقع هشداری است که آسیب بافتی رخ داده یا ممکن است رخ دهد، یا اینکه بدن برای پیشگیری از آسیب یا بیماری نیاز به کمک دارد.

برای مثال، در زمان تماس با بخاری داغ، بدن یک پیام خطر را مبنی بر وجود تهدید به مغز ارسال می‌کند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.

درد در ناحیه پا می‌تواند نشانه نیاز به تعویض کفش باشد. در برخی موارد، پیام‌های خطر ناشی از برخی بیماری‌ها هستند و ممکن است مغز آن‌ها را به‌عنوان درد تفسیر کند. این اتفاق باعث می‌شود فرد به‌دنبال مراقبت پزشکی یا تشخیص و درمان برآید. سیگنال درد در این حالت، شیوه بدن برای محافظت از فرد بوده و اتفاق مثبتی است.

👈 سندرم درد مزمن، هرگونه ناراحتی یا احساس ناخوشایندی است که بیش از 3 ماه یا بیش از مدت‌زمان مورد انتظار برای ترمیم ادامه پیدا کند.

اغلب افراد مبتلا به درد مزمن فکر می‌کنند که بدنشان آسیب دیده یا بهبود نیافته است. اما درد مزمن معمولاً به معنی وجود آسیب جدید نیست؛ در واقع، مغز می‌تواند باعث احساس درد شود حتی اگر بدن سالم باشد.

هر کسی در هر سنی می‌تواند به درد مزمن مبتلا شود.

تغییرات مغزی در درد مزمن

وقتی بدن دچار آسیب یا بیماری می‌شود، عصب‌ها پیام‌هایی از محل درد به مغز می‌فرستند. مغز این پیام‌ها را بررسی می‌کند تا ببیند آیا خطری وجود دارد یا نه و چگونه باید از بدن محافظت کند.

اما اگر درد مدت طولانی ادامه پیدا کند (درد مزمن)، مغز و سیستم عصبی در حالت آماده‌باش می‌مانند و حساس‌تر می‌شوند. در این حالت، مغز حتی محرک‌های معمولی یا بی‌خطر را هم به‌عنوان تهدید تعبیر می‌کند و باعث احساس درد بیشتری می‌شود، حتی وقتی دیگر آسیبی در بدن وجود ندارد.

به مرور، بخش‌های مختلف مغز که با احساسات، حرکت، ترس، یادگیری و تصمیم‌گیری در ارتباط هستند هم درگیر می‌شوند و کل بدن تحت تأثیر قرار می‌گیرد. در نتیجه، حتی فکر کردن به درد یا شنیدن واژه‌ی «درد» هم می‌تواند حس درد را فعال کند.

در واقع، درد مزمن بیشتر ناشی از واکنش مغز و سیستم عصبی است تا آسیب واقعی در بدن؛ مغز برای محافظت، بدن را در حالت هوشیاری بالا نگه می‌دارد.

علل و دلایل بروز سندرم درد مزمن

دلایل درد مزمن بسیار متنوع است. در حالی که هرگونه عارضه‌ای می‌تواند منجر به درد مزمن شود، عارضه‌های معینی وجود دارند که به‌احتمال زیاد علت درد مزمن هستند، شامل:

آسیب‌های جسمی و جراحی‌ها

گاهی پس از آسیب‌های فیزیکی مانند تصادف، شکستگی، پارگی عضله یا حتی بعد از جراحی، درد برای مدت طولانی باقی می‌ماند. به‌عنوان مثال، درد پس از جراحی ستون فقرات یا مفصل ممکن است ماه‌ها ادامه یابد.

بیماری‌های زمینه‌ای

برخی بیماری‌های مزمن با درد طولانی همراه هستند، از جمله:

• آرتروز و ساییدگی مفاصل
• فیبرومیالژیا (درد منتشر عضلانی)
• دیسک کمر و گردن
• آسیب‌های عصبی (نوروپاتی‌ها)
• سندرم درد میوفاسیال
• بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس یا روماتیسم مفصلی
• دیابت

برخی بیماری‌ها مانند سرطان و آرتروز باعث درد مداوم می‌شوند. در درد مزمن، حتی پس از ترمیم بافت‌های فیزیکی نیز درد در سیستم عصبی ایجاد می‌شود.

عوامل عصبی و روانی

اضطراب، افسردگی، استرس‌های طولانی‌مدت و حتی اختلال در خواب می‌توانند حساسیت بدن نسبت به درد را افزایش دهند. در بسیاری از بیماران، رابطه‌ای دوطرفه بین درد مزمن و اختلالات روانی وجود دارد.

تغییرات در سیستم عصبی

در سندرم درد مزمن، مسیرهای عصبی که پیام‌های درد را منتقل می‌کنند، دچار حساسیت بیش از حد (Central Sensitization) می‌شوند. این تغییر موجب می‌شود مغز حتی تحریکات طبیعی را به‌صورت دردناک تفسیر کند.

درد مزمن، هر فرد را به‌شکل متفاوتی تحت تأثیر قرار می‌دهد. در برخی موارد می‌تواند منجر به کاهش سطح فعالیت، از دست دادن شغل یا مشکلات مالی و نیز اضطراب، افسردگی و ناتوانی شود.

متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی با همکاری یکدیگر می‌توانند درد بیماران مبتلا به درد مزمن را کاهش دهند و سطح فعالیت آن‌ها را به بالاترین حد ممکن برگردانند. درمان باعث کاهش اثرات جانبی درد مزمن خواهد شد.

علائم سندرم درد مزمن

احساسی که سندرم درد مزمن ایجاد می‌کند در هر فرد متفاوت بوده و بسیار شخصی است. اینکه هر چند وقت یک بار رخ می‌دهد، شدت آن چقدر است یا طول مدت آن، از فردی به فرد دیگر قابل پیش‌بینی نیست.

افراد مبتلا به این درد معمولاً نسبت به موارد زیر گله دارند:

• به نظر می‌رسد همه چیز در همه‌جا درد می‌کند.
• ممکن است بعضی نقاط به‌طور ناگهانی تیر بکشد.
• به نظر می‌رسد درد، به خودی خود تصمیم می‌گیرد.
• فرد، علائم احساس می‌کند، حتی با وجود اینکه هیچ کاری انجام نداده است.
• با فکر کردن به آن، اوضاع تشدید می‌شود.
• مواجه شدن با شرایط ناراحت‌کننده، درد تشدید می‌شود.
• اضطراب و افسردگی بیشتر می‌شود.
• فرد احساس می‌کند علائم از ناحیه‌ای به ناحیه دیگر منتشر می‌شود.
• فرد احساس خستگی داشته و از انجام فعالیت‌های طبیعی خود می‌ترسد.

این گله و شکایت‌ها در افراد مبتلا به سندرم درد مزمن شایع هستند. اگرچه به این معنی نیست که وضعیت فیزیکی فرد رو به وخامت است؛ ممکن است فقط به این معنی باشد که سیستم بدن، حساس‌تر شده است.

علائم و نشانه‌هایی که با سندرم درد مزمن در ارتباط هستند

تحقیقات نشان می‌دهد احتمالاً علائم زیر با سندرم درد مزمن مرتبط است:

ترس: فردی که به درد مزمن مبتلاست، به آسانی شروع به ترسیدن از افزایش درد می‌کند. در نتیجه، شروع به پرهیز از فعالیت می‌کند. کم‌کم متوجه می‌شود برای انجام کارهای روزانه، بیشتر به اعضای خانواده متکی است.

سفتی بدن هنگام تلاش برای افزایش فعالیت: گاهی سفتی باعث می‌شود فرد احساس کند بدنش برای انجام فعالیت‌های روزانه، توانایی کافی را ندارد.

دیکاندیشنینگ: حرکت ندادن بدن، تحمل فرد را برای شروع دوباره فعالیت کم می‌کند.

فعال نبودن فرد به مدت طولانی باعث تضعیف عضلات و کوچک شدن آن‌ها به علت عدم استفاده شده و همین امر می‌تواند ریسک افتادن را افزایش دهد.

کاهش گردش خون: عدم فعالیت، جریان خون لازم برای سلول‌ها را کاهش می‌دهد. بافت‌های بدن، اکسیژن موردنیاز خود را دریافت نمی‌کنند.

در نتیجه، سلامت همیشگی خود را نخواهند داشت و همین امر می‌تواند باعث احساس خستگی و کمبود انرژی شود.

افزایش وزن و/یا تشدید عارضه‌های دیگر: کاهش فعالیت می‌تواند منجر به افزایش ناخواسته وزن شود.

عدم فعالیت و افزایش وزن می‌تواند علائم عارضه‌های دیگری مانند دیابت و فشار خون بالا را تشدید کند. درد مزمن نیز معمولاً با احساس اضطراب یا افسردگی مرتبط است.

مصرف زیاد دارو: گاهی بیماران مبتلا به درد مزمن، تمایل به افزایش مصرف دارو دارند تا با این روش، خود را از درد رهایی دهند.

با تداوم درد، فرد احساساتی مانند تلخی، ناامیدی یا افسردگی را در وجود خود می‌یابد. در صورت وجود این احساسات، لازم است به پزشک اطلاع داده شود تا با تجویز داروهای مناسب، حال بیمار بهتر شود.

تشخیص سندرم درد مزمن

تشخیص دقیق درد مزمن، نیازمند بررسی جامع توسط متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یا ارتوپد است. در کلینیک‌های تخصصی، تشخیص معمولاً در چند مرحله انجام می‌شود:

معاینه بالینی و شرح حال دقیق

پزشک ابتدا به بررسی نوع درد، مدت زمان آن، نواحی درگیر و عوامل تشدیدکننده یا کاهش‌دهنده می‌پردازد. همچنین سابقه آسیب، جراحی یا بیماری‌های زمینه‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد.

آزمایش‌های تصویربرداری

بر اساس محل درد، ممکن است از MRI، سی‌تی‌اسکن، سونوگرافی عضلانی-اسکلتی یا رادیوگرافی ساده استفاده شود تا آسیب‌های بافتی یا استخوانی مشخص شود.

بررسی عملکرد اعصاب

در برخی موارد، برای بررسی آسیب‌های عصبی از تست نوار عصب و عضله (EMG/NCV) استفاده می‌شود. این آزمایش‌ها کمک می‌کنند تا منشأ درد عصبی یا عضلانی تفکیک شود.

ارزیابی روان‌شناختی

از آن‌جا که استرس و اضطراب در تشدید درد نقش دارند، ارزیابی وضعیت روحی نیز بخشی از فرایند تشخیص است. در کلینیک‌های تخصصی، همکاری میان پزشک، روان‌شناس و فیزیوتراپیست نتایج بهتری به همراه دارد.

درمان سندرم درد مزمن

درمان این سندرم باید چندجانبه و ترکیبی باشد. هدف اصلی، کاهش شدت درد، بهبود عملکرد روزمره و ارتقای کیفیت زندگی بیمار است. متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز معمولاً درمان را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله و متناسب با علت درد انجام می‌دهد.

دارو درمانی

داروها نقش مهمی در کنترل درد دارند، اما معمولاً به‌تنهایی کافی نیستند. مهم‌ترین داروهای مورد استفاده عبارت‌اند از:

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
• داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای (مانند آمی‌تریپتیلین) برای کاهش درد عصبی
• داروهای ضدتشنج مانند گاباپنتین یا پره‌گابالین
• داروهای شل‌کننده عضلانی
• تزریق موضعی دارو یا بلوک عصبی در موارد خاص

تجویز دارو باید حتماً توسط پزشک متخصص انجام شود تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.

تزریق‌های تخصصی

در مواردی که درد به درمان‌های ساده پاسخ نمی‌دهد، تزریق‌های هدفمند در نقاط دردناک یا اطراف اعصاب درگیر انجام می‌شود. از جمله:

• تزریق در نقاط ماشه‌ای (Trigger Point Injection)
• تزریق اپیدورال برای دردهای کمری
• تزریق مفصلی برای آرتروز
• بلوک عصبی در موارد دردهای نوروپاتیک

روش‌های غیردارویی

• درمان‌های روان‌شناختی (CBT): برای کنترل استرس و اضطراب و یادگیری روش‌های مقابله با درد.
• بیوفیدبک و مدیتیشن: کمک به کاهش انقباضات عضلانی و افزایش آگاهی از بدن.
• درمان‌های جایگزین: طب سوزنی، ماساژ درمانی، یا درمان‌های مبتنی بر گرما و سرما نیز در برخی بیماران مؤثر است.

متخصص درد در شیراز + انواع متخصصان

بیشتر بخوانید

نقش متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در درمان سندرم درد مزمن

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی، در آموزش اطلاعات لازم در مورد درد مزمن و بهبود کیفیت زندگی با بیمار متخصص طب فیزیکی و توانبخشی با هدف بهبود کیفیت زندگی، به بیمار مبتلا به درد مزمن کمک می‌کند تا درد خود را بهتر درک کرده، آن را مدیریت کند و به فعالیت‌های روزمره بازگردد. این متخصص با ارزیابی دقیق وضعیت بیمار، برنامه‌ای شخصی‌سازی‌شده طراحی می‌کند که ممکن است شامل چند بخش زیر باشد:

• آموزش درباره درد مزمن: توضیح اینکه درد چگونه ایجاد می‌شود و چطور می‌توان آن را کنترل کرد. این آگاهی به بیمار کمک می‌کند تا از ترس و اضطراب مرتبط با درد بکاهد.
• تمرینات حرکتی و توانبخشی: برنامه‌ای از حرکات تدریجی و هدفمند برای افزایش استقامت، انعطاف‌پذیری و هماهنگی بدن. این تمرینات به کاهش درد، بهبود حرکت و آموزش دوباره مغز برای واکنش طبیعی‌تر به تحریک‌ها کمک می‌کنند.
• منوال‌تراپی (درمان دستی): استفاده از تکنیک‌های دستی برای حرکت دادن مفاصل و بافت‌های نرم، افزایش دامنه حرکتی، بهبود کیفیت بافت‌ها و کاهش درد.
• آموزش وضعیت بدنی و مکانیک بدن: آموزش نحوه صحیح نشستن، ایستادن و حرکت کردن در فعالیت‌های روزانه و محیط کار برای کاهش فشار بر بدن و پیشگیری از بازگشت درد.

در نهایت، متخصص با بررسی مداوم پیشرفت بیمار، مؤثرترین روش‌های درمانی را انتخاب و در صورت نیاز، آن‌ها را اصلاح می‌کند تا بهترین نتیجه حاصل شود.

بیشتر بخوانید : متخصص طب فیزیکی و توانبخشی

پیشگیری از سندرم درد مزمن

تحقیقات نشان می‌دهد درمان فوری درد به پیشگیری از درد مزمن کمک می‌کند. درد را دست‌کم نگیرید. درد جدی یا دردی که مطابق انتظار بهبود نیابد، باید درمان شود.

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی با هدف پیشگیری از درد مزمن، درد را درمان می‌کند و استراتژی‌هایی را به کار خواهد گرفت، مانند:

• ادامه فعالیت‌های روزانه تا حد ممکن.
• پرهیز از استراحت‌های طولانی‌مدت در تختخواب: این کار می‌تواند درد را شدیدتر کند. استراحت‌های طولانی، فرد را در معرض خطر مشکلات دیگر از جمله ضعف عضلات و استخوان‌ها، افزایش وزن و گردش خون ضعیف قرار می‌دهد.
• بهبود وضعیت قرارگیری بدن: درمانگر به تنظیم وضعیت قرارگیری بدن کمک خواهد کرد تا بدن بتواند با حفظ کارایی بهینه، فشار مفصلی را کاهش داده و علائم نیز بهبود یابد.
• انجام تمریناتی با هدف بهبود توانایی درک ناحیه درگیر در بدن: درمانگر، تمریناتی را به فرد آموزش خواهد داد تا به کمک آن‌ها، محدوده حرکتی و استقامت فرد برای انجام فعالیت‌های روزانه برگردانده شود.
• انجام مدیتیشن، ریلکسیشن و تمرینات ذهنی برای کمک به کاهش استرس و تنش ماهیچه‌ای.
• یادگیری کامل در مورد عارضه: این کار به فهم بهتر اتفاقاتی که در بدن در حال وقوع است، کمک می‌کند تا فرد نگران هر درد یا علامت جدید نشود.
• حفظ سطح فعالیت لازم و بهبود سلامت کلی.

نکات کلی پیرامون یافتن متخصص طب فیزیکی و توانبخشی مناسب:

• از خانواده، دوستان یا سایر اعضای کادر درمان مشورت بگیرید.
• هنگام تماس با کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی، در مورد تجربه متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در کمک به افراد مبتلا به درد مزمن بپرسید.
• آمادگی تشریح جزئی علائم خود را داشته باشید و فعالیت‌هایی را که باعث تشدید علائم می‌شود با متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در میان بگذارید.

پاسخ به سوالات متداول در مورد دردهای مزمن

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

سندرم درد مزمن، بیماری پیچیده‌ای است که تنها با درمان دارویی برطرف نمی‌شود. رویکرد چند جانبه شامل فیزیوتراپی، تمرین‌درمانی، روان‌درمانی، تزریق‌های تخصصی و اصلاح سبک زندگی، کلید موفقیت در کنترل این بیماری است.

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان از دردهای مداوم و بدون علت مشخص رنج می‌برید، مراجعه به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یا ارتوپدی در شیراز و قرار گرفتن تحت نظارت و درمان توسط دکتر زهره عشقی می‌تواند نقطه آغاز بازگشت به زندگی بدون درد باشد.