درمان کیفوز یا قوز پشتی (قوز کمر) در شیراز

هایپرکیفوز یا قوز کمر، یک بدشکلی در ستون فقرات است که باعث می شود انحنایی رو به جلو در پوسچر بخش فوقانی پشت (بخش سینه ای ستون فقرات) ایجاد شود. قوز کمر در شیراز یک عارضه قابل درمان است و به‌صورت خمیدگی غیرطبیعی در ناحیه پشتی ستون فقرات بروز می‌کند و گاهی به آن «قوز پشت» نیز می‌گویند.

پوسچر (Posture)، شکل قرارگیری بدن است؛ در طول روز بارها پوسچر به دلایل مختلف، از جمله کاری که فرد انجام می دهد و مدت زمان انجام آن تغییر می کند. گاهی اوقات، پوسچر یا وضعیت بدن می تواند باعث تشدید انحنای پشت در بخش سینه ای شده که تغییر آن دشوار است.

⚠️ بسیاری از افراد تصور می‌کنند که قوز کمر صرفاً یک مسئله زیبایی است، اما واقعیت این است که در صورت پیشرفت، می‌تواند بر سلامت ستون فقرات، تنفس، عملکرد قلب و حتی اعتمادبه‌نفس فرد اثر بگذارد.

هایپرکیفوز یا قوز کمر چیست؟

ستون فقرات انسان به‌طور طبیعی دارای انحنای خفیف در سه ناحیه گردن، پشت و کمر است. این انحناها به بدن کمک می‌کنند تا فشارهای ناشی از حرکت و ایستادن به‌طور متوازن توزیع شود. اما زمانی که انحنای ناحیه پشتی بیش از حد طبیعی (بیشتر از 45 درجه) شود، وضعیت غیرطبیعی به نام کیفوز یا قوز کمر ایجاد می‌شود.

در هایپرکیفوز، ظاهر فرد به صورتی تغییر می کند که شانه ها به شکل گرد درآمده و سر و گردن، جلو تنه قرار می گیرد. افراد مبتلا به این عارضه، اغلب در راست ایستادن دچار مشکل هستند.

این عارضه می تواند تمام سنین را درگیر کند، اما اغلب اوقات افزایش انحنای پشت در افراد بالای 40 سال آغاز شده و با گذشت زمان ادامه پیدا می کند.

باور بر این است که 20 تا 40 درصد از افراد مسن به قوز کمر دچار می شوند. متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز به این افراد در رفع محدودیت های عملکردی کمک می کنند.

هایپرکیفوز می تواند ناشی از عارضه هایی مانند پوکی استخوان و شکستگی مهره های ستون فقرات باشد. تحقیقات نشان می دهد در دو سوم افراد مبتلا به قووز کمر، شکستگی ستون فقرات وجود ندارد.

انواع پوسچرها (وضعیت بدن) غیرطبیعی

1. کیفوز (Kyphosis) – قوز پشتی

ℹ️ (توضیحات جامع در ادامه مطلب + علت‌ها و علائم قوز کمر یا کیفوز)

2. لوردوز (Lordosis) – گودی کمر

• تعریف: افزایش بیش از حد قوس ستون فقرات در ناحیه کمری.
• ظاهر: شکم به جلو و باسن به عقب متمایل می‌شود.
• علت: ضعف عضلات شکم، اضافه وزن، بارداری، برخی بیماری‌های ستون فقرات.

3. اسکولیوز (Scoliosis) – انحنای جانبی ستون فقرات

• تعریف: انحراف ستون فقرات به چپ یا راست (شکل S یا C).
• ظاهر: شانه‌ها یا لگن در یک راستا نیستند.
• علت: معمولاً در سنین رشد بروز می‌کند؛ گاهی بدون علت مشخص (ایدیوپاتیک) و گاهی ناشی از مشکلات مادرزادی یا آسیب‌ها.

4. فوروارد هد پوسچر (Forward Head Posture) – جلو آمدن سر

• تعریف: حرکت سر به سمت جلو نسبت به شانه‌ها.
• ظاهر: سر جلوتر از بدن قرار دارد.
• علت: استفاده طولانی از موبایل و لپ‌تاپ، نشستن طولانی‌مدت با وضعیت نادرست.

5. شانه‌های افتاده (Rounded Shoulders)

• تعریف: کشیده شدن شانه‌ها به سمت جلو و پایین.
• ظاهر: قفسه سینه جمع شده و شانه‌ها خمیده.
• علت: ضعف عضلات پشت و قفسه سینه، عادت‌های بد نشستن و کار با کامپیوتر.

6. تیلت قدامی لگن (Anterior Pelvic Tilt)

• تعریف: چرخش لگن به سمت جلو.
• ظاهر: شکم و باسن برجسته‌تر دیده می‌شوند.
• علت: ضعف عضلات شکم و همسترینگ، سفتی عضلات باسن و ران.

7. تیلت خلفی لگن (Posterior Pelvic Tilt)

• تعریف: چرخش لگن به سمت عقب.
• ظاهر: صاف شدن یا کاهش قوس طبیعی کمر.
• علت: ضعف عضلات باسن و کمر، نشستن طولانی‌مدت روی صندلی‌های غیراستاندارد.

8. Flat Back (پشت صاف)

• تعریف: کاهش یا از بین رفتن قوس طبیعی کمر (لوردوز کمری) که باعث صاف شدن ستون فقرات می‌شود.
• ظاهر: کمر صاف به نظر می‌رسد و فرد هنگام ایستادن تمایل دارد به سمت جلو خم شود.
• علت: ضعف یا سفتی عضلات شکم و همسترینگ، نشستن طولانی‌مدت، جراحی‌های ستون فقرات، مشکلات دژنراتیو.

9. Sway Back (قوز کمر همراه با جابه‌جایی لگن)

• تعریف: در این وضعیت، لگن به سمت جلو و بالاتنه به سمت عقب جابه‌جا می‌شود. ستون فقرات کمری صاف یا حتی خمیده به عقب دیده می‌شود.
• ظاهر: بدن به‌طور کلی به سمت عقب متمایل است و فرد حالت خستگی یا “آویزان بودن” پیدا می‌کند.
• علت: ضعف عضلات شکم و سرینی، ایستادن طولانی‌مدت با پوسچر نامناسب، عادت‌های حرکتی غلط.

دلایل ابتلا به قوز کمر یا کیفوز پشتی

دلایل احتمالی ابتلا به این بدشکلی ستون فقرات در زمان عدم وجود شکستگی مهره ای، عبارت اند از:

• پوسچر (وضعیت بدن) ضعیف
• ضعف عضلانی
• بیماری تحلیل دیسک
• تحلیل رباط
• فاکتورهای وراثتی و بیماری‌های مادرزادی
• آسیب‌ها و ضربه‌ها

بیماری شوئرمن (Scheuermann’s disease): یک اختلال رشدی در نوجوانی که باعث ایجاد کیفوز شدید می‌شود. در این بیماری، مهره‌ها به‌جای حالت مستطیلی، به شکل گُوِه‌ای رشد می‌کنند و موجب افزایش قوس پشت می‌شوند.

علائم و نشانه‌های قوز کمر

برجسته ترین علامت هایپرکیفوز، گرد شدن پشت است. کیفوز یا قوز کمر معمولاً با خمیدگی غیرطبیعی ستون فقرات پشتی بروز می‌کند. در اغلب موارد، فرد فورا متوجه تغییر در پوسچر پشت نمی شود، زیرا این تغییر به تدریج و به مرور زمان رخ می دهد. گاهی دوستان و خانواده، پیش از خود فرد متوجه تغییر می شوند.

لیستی از علائم قوز کمر شامل:

• خمیدگی غیرطبیعی در پشت
• شانه‌های خمیده به جلو
• درد در پشت یا گردن (به‌ویژه درد در بخش فوقانی پشت)
• دشواری در راست ایستادن یا نشستن
• احساس خستگی بیشتر هنگام راه رفتن یا انجام فعالیت‌ها
• خستگی سریع هنگام ایستادن یا نشستن طولانی
• محدودیت حرکتی و کاهش انعطاف‌پذیری عضلات تنه
• کاهش قد در اثر فشردگی مهره‌ها
• اختلال در انجام کارهای روزمره (مانند دوش گرفتن، بلند شدن از صندلی، خم شدن یا راه رفتن)
• تغییر در مرکز ثقل بدن و افزایش انرژی موردنیاز برای کارهای روزمره
• تغییر در وضعیت تعادل و افزایش ریسک افتادن
• شکستگی ستون فقرات با پیشرفت بیماری

علائم در موارد شدیدتر:

• اختلال در تنفس حتی بدون سابقه بیماری ریوی یا قلبی
• کاهش فاصله بین دنده‌های تحتانی و لگن (که می‌تواند باعث محدودیت تنفسی شود)

⚠️ احتیاط: اگر متوجه افزایش ناگهانی انحنای پشت شدید، باید سریعاً به یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یا ارتوپدی برای درمان قوز کمر در شیراز مراجعه کنید؛ زیرا ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل جدی‌تر باشد.

علت های معمول و غیرمعمول کمر درد و درمان آن

بیشتر بخوانید

نحوه تشخیص کیفوز

قوز کمر یا کیفوز، ابتدا با معاینه چشمی پشت ارزیابی خواهد شد. انحنای ستون فقرات با استفاده از یک خط کش منعطف یا تست اشعه ایکس اندازه گیری می شود.

در تست اشعه ایکس، رادیولوژیست، زوایای ستون فقرات را بر روی اشعه ایکس اندازه گیری خواهد کرد. در صورتی که انحنا بیش از 40 درجه باشد، تشخیص، هایپرکیفوز یا قوز کمر است.

پزشکان در شیراز از روش‌های مختلفی زیر هم برای تشخیص کیفوز استفاده می‌کنند:

• معاینه بالینی: بررسی وضعیت نشستن، ایستادن و خمیدگی ستون فقرات.
• تصویربرداری (X-Ray): تعیین زاویه دقیق انحنای پشت.
• MRI یا CT Scan: در مواردی که آسیب عصبی یا مشکلات جدی‌تر وجود داشته باشد.
• آزمایش تراکم استخوان (DXA): برای بررسی پوکی استخوان در سالمندان.

در صورت ابتلا به قوز کمر پیشرفته، ممکن است فرد با وجود نداشتن سابقه بیماری ریوی یا قلبی، دچار اختلال تنفس شود. گاهی نیز فرد متوجه کاهش فاصله بین تحتانی ترین دنده و استخوان های لگن می شود.

در این مورد، احتمالا برای بررسی این موضوع که آیا کیفوز باعث ایجاد محدودیت در تنفس شده است، تست های عملکرد ریوی تجویز شود.

بیشتر بخوانید : درمان آرتروز مفاصل در شیراز

نقش متخصص در درمان قوز کمر در شیراز

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز می‌تواند با توجه به شرایط و نیازهای هر فرد، در درمان کیفوز یا قوز کمر نقش مؤثری داشته باشد.

اگر تغییر ناگهانی در وضعیت بدن، درد شدید یا اختلال جدی عملکردی دیده شود، بیمار به پزشک ارجاع داده می‌شود. در غیر این صورت، ارزیابی‌هایی مثل بررسی ترازبندی ستون فقرات، استحکام عضلات، تعادل و نحوه راه رفتن انجام خواهد شد.

برنامه درمانی اختصاصی شامل موارد زیر است:

• آموزش وضعیت صحیح بدن در نشستن و ایستادن
• تمرینات کششی، تقویتی و تعادلی برای کاهش انحنا و پیشگیری از پیشرفت آن
• آموزش روش درست انجام فعالیت‌های روزانه (نشستن، برخاستن، خم شدن و راه رفتن)
• تمرینات تنفسی برای بهبود ظرفیت ریه
• تکنیک‌های دستی (منوال تراپی) برای افزایش انعطاف ستون فقرات
• استفاده از بریس یا نوارهای مخصوص در صورت نیاز
• مدیریت درد با گرما، سرما یا تحریک الکتریکی (TENS)

🚫 توصیه اکید می‌شود که انجام تمرینات مختلف که کمر شما را تحت فشار و تاثیر قرار می‌دهند برای چندین جلسه، تحت نظر پزشک متخصص انجام شود تا از بروز آسیب‌های جدی به ستون فقرات جلوگیری شود.

⚠️ درمان کیفوز یا قوز کمر در شیراز برای هر بیمار متفاوت است و یک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در شیراز بهترین روش را بر اساس شرایط اختصاصی فرد انتخاب می‌کند.

پیشگیری از آسیب یا قوز کمر

تحقیقات نشان نداده‌اند که می‌توان از بروز قوز کمر تا حد زیادی جلوگیری کرد، اما حفظ تناسب اندام، بهبود وضعیت بدن و مراقبت از ستون فقرات در فعالیت‌های روزانه می‌تواند مانع تشدید آن شود.

توصیه‌های اصلی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی:

• پرهیز از خم کردن یا چرخاندن بیش از حد کمر
• اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین
• حفظ وضعیت عمودی بدن هنگام سرفه یا عطسه
• خودداری از تمرین‌هایی مثل دراز و نشست که خم شدن مکرر به جلو دارند
• استفاده از روش صحیح برای بلند شدن از تخت (غلتیدن به پهلو و سپس بلند شدن)
• ایجاد تغییر در محیط زندگی مثل استفاده از صندلی و پشتی مناسب
• حفظ سلامت استخوان‌ها با ورزش، تغذیه غنی از کلسیم و ویتامین D
• در صورت نیاز، استفاده از داروهای تقویتی استخوان با نظر پزشک

زندگی با کیفوز (قوز کمر)؛ توصیه‌های کاربردی

• روزانه چند دقیقه حرکات کششی انجام دهید.
• از کوله‌پشتی‌های سنگین خودداری کنید.
• هنگام مطالعه یا کار، هر 30 دقیقه یک‌بار تغییر وضعیت دهید.
• از بالش و تشک استاندارد استفاده کنید.
• در صورت مشاهده هرگونه خمیدگی در نوجوانان، سریع به پزشک مراجعه کنید.

جمع‌بندی و سخن پایانی

کیفوز یا قوز کمر یکی از مشکلات شایع ستون فقرات است که می‌تواند در اثر عادت‌های نادرست، بیماری‌های استخوانی یا اختلالات رشدی ایجاد شود. این عارضه علاوه بر ظاهر خمیده، می‌تواند مشکلات جسمی و روحی متعددی ایجاد کند.

در شیراز، با توجه به وجود متخصصان ارتوپدی، جراحان ستون فقرات و مراکز مجهز فیزیوتراپی، امکان تشخیص و درمان کیفوز در مراحل مختلف وجود دارد. تشخیص زودهنگام و پایبندی به توصیه‌های پزشکی، کلید اصلی پیشگیری از پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیماران است.